ZEOLİTLER
Tanımı ve Genel Bilgiler
Zeolitler, sulu alumino-silika mineralleridir. Yapıları bal peteği veya kafese benzeyen, değişebilir katyonlar ve su ihtiva eden, 2 - 12 Ao boyutlarında milyonlarca kanal ve boşluklardan ibarettir. Katyonlar zayıf bağla bağlı oldukları için zeolitler iyonlarını kolaylıkla değiştirebilirler. Gözeneklerdeki su molekülleri, ısıtıldığında zeolitik yapıyı kolaylıkla terk ederler veya tekrar adsorblanabilirler.
Zeolitin yapı birimi AlO4 veya SiO4 dörtlüsüdür.
Son 200 yılda 50 tip doğal zeolit ve 200'den fazla sentetik zeolit tanımlanmıştır.
Dünyada Zeolitlerin sekiz tanesi ticari önem taşımaktadır. Bunlar; Klinoptilolit, Çabasite, Analsim, Eriyonit, Ferrierit, Hoylandit, Laumontit, Mordenit, and Fillipsit'dir
Klinoptilolit, dünyada yaygın olarak bulunması, geniş uygulama alanı olması, ekonomik olarak işletilebilirliği, homojenliği gibi yönleri ile doğal Zeolitlerin en önemli mineral gruplarından birisidir.
Türkiye'de de Klinoptilolit minerali, rezervi , oluşumu, homojenliği ve yüksek mineral kalitesi ile önem taşımaktadır.
Zeolitlerin önemli özellikleri:
· Katyon değişim özellikleri çok iyidir. Bu yönleri ile tarımda toprak düzenleyici olarak, su, gaz, v.b. kirlilik arıtımında ağır metal iyonlarının giderilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadırlar.
· Zeolitler, gözenekleri bal peteğine benzeyen mikro gözenekli malzemelerdir. Bazı maddeler bu gözenekler içine girebilir, bazıları giremez.Bu özellik zeolitlerin seçimli adsorbsiyon, moleküler elek ve katalitik kullanım alanları gibi uygulamalarda değerlendirilmesini sağlar.
· Su adsorbsiyon kapasiteleri yüksektir, bu yönleriyle tarım ve diğer uygulamalarda sudan yararlanma etkinliğini artırmaya yardım ederler.
· Adsorbsiyon özellikleri değişkendir ve böylelikle katalitik amaçlı kullanılabilirler.
· Bazı radyoaktif maddeleri adsorblayabilirler, bu özellikleri ile radyoaktif yalıtım veya diğer çevresel radyoaktif arıtım uygulamalarında kullanılırlar.
· Çok geniş bir yüzey alanına sahiptirler, kirlilik arıtım uygulamalarında bulaşan ve diğer maddelerin giderilmesinde başarılı bir şekilde kullanılırlar.
· Hayvan yemi katkısı uygulamaları için iyi bir pellet bağlayıcı ve kekleşmeyi önleyici ajan olarak kullanılırlar.
· Zeolitler, bazı mikotoksinleri bağlayabilme özelliğine sahiptirler ve bu yönleriyle yem ve gıdalarda toksin bağlayıcı olarak kullanılırlar.
· Aktive-modifiye olarak antibakteriyel, antimikrobiyal v.b. bir çok alanda kullanılırlar.
· Nem ve koku adsorbsiyonu özellikleri ile zeolitler evsel ve diğer uygulama alanları için değerlendirilirler. Zeolitler çok iyi bir amonyum adsorbent malzeme olarak bilinirler. Ahırlar, evcil hayvan altlığı gibi ortamlarda amonyumun giderilmesi için kullanılırlar.
· Bazı kil minerallerinden farklı olarak suda çözünmezler, Uygulandıkları ortamda uzun süre kullanılabilirler.
· Su arıtımı gibi bir çok uygulamada, kolaylıkla geri kazanılabilirler ve defalarca kullanılabilirler.
· Isıl dayanımları oldukça iyidir, böylelikle yüksek sıcaklık şartlarında kullanılabilirler.
KLİNOPTİLOLİT
Sulu alumino silikat minerallerinden olup, zeolitlerin dünyada en yaygın olarak kullanılan grubudur. Yapısında doğal olarak bulunan katyonlarla anılırlar; potasyum, sodyum, kalsiyum klinoptilolit gibi.
Üretim sahasından alınan klinoptilolit örneklerinin kimyasal kompozisyonu
· Üretilmekte olan klinoptilolit kayacının formülü şöyledir;
(Na 0.5 K 2.5) (Ca 1.0 Mg 0.5)(Al 6 ,Si 30) O 72 . 24 H2O
(Potasyumu yüksek, kalsiyum da içeren klinoptilolit)
· Üretim sahası, potansiyel olarak kalsiyum, potasyum klinoptilolit yapısındaki minerali de ihtiva etmektedir;
(Na 0.5 K 1.5) (Ca 1.5 Mg 0.5)(Al 6 ,Si 30) O 72 . 24 H2O
NH4 değişim kapasitesi; Doğal ürün için;1,6 - 2,1 meq/g arasında, ortalama olarak 1,8 meq/g
Klinoptilolitin dünyadaki başlıca kullanım alanları
Dünyada yılda yaklaşık olarak 4 milyon ton zeolit kullanılmaktadır. En yaygın olarak kullanılan zeolit grubu klinoptilolittir. Başlıca kullanım alanları ise; tarımsal ürünler (gübre katkısı ve toprak düzenleyici), yapı sektörü, radyoaktif ve diğer kirlilik arıtımıdır. Klinoptilolitlerin yüksek katyon değişimi, ağır metal adsorbsiyonu, su tutma kapasitesi ve yüzey alanı gibi önemli özelliklerinden dolayı yüzlerce kullanım alanı vardır. Bunlardan bir kısmı şu şekilde özetlenebilir;
? Tarımsal uygulamalar için mineral gübre katkısı ve toprak düzenleyici
? Bahçecilik uygulamaları için mineral gübre katkısı ve toprak düzenleyici
? Bina ve yapı malzemesi
? Çimento katkısı
? Yağ döküntülerinin temizlenmesi
? Kurutucu malzeme
? Su filtrasyonu
? Evsel kullanımlar
? Pestisit ve herbisit gibi zararlıları taşıyıcı
? Hayvan yemi katkısı
? Kekleşmeyi önleyici / akış ajanı
? Toksin bağlayıcı
? Yem pellet bağlayıcı
? Marine yağı, yüzey yağı, v.d. temizleyici
? Hayvan atığının işlenmesi
? Koku kontrolü
? Kimyasal döküntüleri, tehlikeli atıkları temizleyici
? Atık muamelesi
? İçme suyu ve atık su arıtımı için doğal filtre malzemesi
? Atıkların temizlenmesi
? Kolloidal taşıyıcı
? Hayvan vitaminleri
? Nükleer iyileştirme
? Enzimler, antibiyotikler, glikoz, şeker v.d. taşıyıcı
? Gıda katkısı
ÜRÜNLER
NATMİN.......................................Doğal mineral yem katkısıKekleşmeyi önleyici akış ajanı ve pellet bağlayıcı. Yemden yararlanmayı artırmak, bazı mikotoksinleri bağlamak, v.b. uygulamalar için.
AGRO-CLİNO.............................Doğal Gübre katkısı ve toprak düzenleyici. Tarımsal uygulamalar için.
CLİNO ÇİM................................Doğal Gübre katkısı ve toprak düzenleyiciÇim, park ve bahçe uygulamaları için.
ZETA...........................................Klinoptilolitin, tarımsal, hayvan besleme, filtrasyon ve diğer uygulamaları için talebe uygun olarak üretilen malzeme
FİLTER CLİNO.......................İçme suyu, atık su ve diğer arıtım uygulamaları için doğal filtre malzemesi
CLİNOPTİLOLİTE................Klinoptilolitin, tarımsal, hayvan besleme, filtrasyon ve diğer uygulamaları için talebe uygun olarak üretilen malzeme
